\u00cbsht\u00eb hera e dyt\u00eb q\u00eb ndodhem p\u00ebr vizit\u00eb n\u00eb ambientet e Federat\u00ebs historike Vatra, n\u00eb Bronx t\u00eb SHBA-s\u00eb, dhe n\u00eb t\u00eb dyja rastet largohem me mbresa t\u00eb ve\u00e7anta, por edhe me njohuri t\u00eb reja p\u00ebr veprimtarin\u00eb e k\u00ebtij institucioni t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm t\u00eb shqiptar\u00ebve t\u00eb Amerik\u00ebs. K\u00ebt\u00eb her\u00eb u prit\u00ebm me shum\u00eb dashamir\u00ebsi dhe v\u00ebmendje nga ark\u00ebtari i Vatr\u00ebs, z. Ilir Cubi, dhe drejtori i Marketingut dhe Eventeve, z. Nazim Salihu,<\/strong> t\u00eb cil\u00ebve u shpreh mir\u00ebnjohjen p\u00ebr mikpritjen.<\/p>\n N\u00eb muret e k\u00ebtij institucioni, fotografit\u00eb dhe dokumentet historike t\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb rrug\u00ebtimin q\u00eb nisi m\u00eb 28 prill 1912 n\u00eb Boston, nga mendjet dhe zemrat patriotike t\u00eb Fan Nolit, Faik Konic\u00ebs, Kristo Floqit, Sotir Pecit dhe shum\u00eb atdhetar\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb.<\/strong> Vatra nuk ishte thjesht nj\u00eb federat\u00eb shqiptar\u00ebsh n\u00eb Amerik\u00eb, por nj\u00eb z\u00eb i fuqish\u00ebm i kombit n\u00eb dit\u00ebt m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira t\u00eb historis\u00eb son\u00eb. Me pen\u00eb, mendje, sakrific\u00eb dhe p\u00ebrkushtim, vatran\u00ebt i sh\u00ebrbyen \u00e7\u00ebshtjes shqiptare, duke mbajtur gjall\u00eb gjuh\u00ebn, flamurin dhe idealin komb\u00ebtar.<\/p>\n Mes qindra fotografive t\u00eb aktiviteteve, tubimeve dhe personaliteteve q\u00eb kan\u00eb l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb n\u00eb historin\u00eb e saj, v\u00ebmendjen time e t\u00ebrhoqi nj\u00eb dokument i ve\u00e7ant\u00eb, i ekspozuar n\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb konsiderueshme t\u00eb institucionit. Nuk ishte fotografi e nj\u00eb personaliteti apo e nj\u00eb aktiviteti madh\u00ebshtor, por nj\u00eb dokument huaje p\u00ebr shtetin shqiptar! Po, pik\u00ebrisht k\u00ebshtu: nj\u00eb shoqat\u00eb patriotike shqiptare n\u00eb Amerik\u00eb i kishte dh\u00ebn\u00eb hua shtetit am\u00eb, n\u00eb nj\u00eb nga periudhat m\u00eb delikate t\u00eb ekzistenc\u00ebs s\u00eb tij komb\u00ebtare.<\/strong><\/p>\n Dokumenti mban n\u00ebnshkrimin e Ndoc \u00c7ob\u00ebs, minist\u00ebr i Financave n\u00eb qeverin\u00eb e Sulejman Delvin\u00ebs,<\/strong> t\u00eb dal\u00eb nga Kongresi i Lushnj\u00ebs, i cili drejtoi vendin nga 30 janari deri m\u00eb 14 n\u00ebntor 1920. Ky fakt merr nj\u00eb dometh\u00ebnie t\u00eb jasht\u00ebzakonshme kur e vendosim n\u00eb kontekstin e koh\u00ebs. Shqip\u00ebria ishte ende nj\u00eb shtet i brisht\u00eb, institucionet sapo kishin nisur t\u00eb konsolidoheshin, financat ishin n\u00eb gjendje t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb dhe integriteti territorial i vendit mbetej i k\u00ebrc\u00ebnuar. N\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur shum\u00eb\u00e7ka mungonte, nj\u00eb gj\u00eb nuk mungoi: solidariteti i shqiptar\u00ebve p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb.<\/strong><\/p>\n Nuk b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb legjend\u00eb patriotike, por p\u00ebr nj\u00eb fakt historik t\u00eb dokumentuar. Vet\u00eb Banka e Shqip\u00ebris\u00eb e ka publikuar k\u00ebt\u00eb ngjarje n\u00eb materialet e saj historike, duke evidentuar se m\u00eb 6 maj 1920<\/strong> u emetua huaja e par\u00eb e brendshme e Shtetit Shqiptar. Qeveria e dal\u00eb nga Kongresi i Lushnj\u00ebs vendosi t\u00eb p\u00ebrballonte nevojat e ngutshme financiare t\u00eb vendit p\u00ebrmes nj\u00eb huaje prej dy milion\u00eb frangash ari<\/strong>, q\u00eb k\u00ebrkohej t\u00eb sigurohej nga bashkatdhetar\u00ebt brenda dhe jasht\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n Sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb Bank\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, huaja p\u00ebrb\u00ebhej nga 40 mij\u00eb pjes\u00eb, secila me vler\u00ebn 50 franga ari, t\u00eb ndara n\u00eb tri kupona me interes 5 p\u00ebr qind. Shlyerja ishte parashikuar t\u00eb b\u00ebhej n\u00eb tri k\u00ebste, m\u00eb 1 n\u00ebntor t\u00eb viteve 1921, 1922 dhe 1923.<\/strong> K\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna e b\u00ebjn\u00eb edhe m\u00eb dometh\u00ebn\u00ebs dokumentin q\u00eb gjendet n\u00eb ambientet e Vatr\u00ebs. Nuk kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb thjesht me nj\u00eb kontribut financiar t\u00eb diaspor\u00ebs, por me nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie besimi dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsie nd\u00ebrmjet nj\u00eb shteti q\u00eb p\u00ebrpiqej t\u00eb mbijetonte dhe shqiptar\u00ebve q\u00eb, edhe pse mij\u00ebra kilometra larg, ndiheshin p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr fatin e tij.<\/p>\n Viti 1920 ishte nj\u00eb prov\u00eb e r\u00ebnd\u00eb p\u00ebr shtetin shqiptar. Nd\u00ebrsa qeveria p\u00ebrpiqej t\u00eb ngrinte institucionet dhe administrat\u00ebn komb\u00ebtare, n\u00eb Vlor\u00eb zhvillohej lufta p\u00ebr \u00e7lirimin e qytetit nga pushtimi italian<\/strong>. N\u00eb k\u00ebt\u00eb klim\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme, mb\u00ebshtetja financiare e diaspor\u00ebs kishte r\u00ebnd\u00ebsi jetike. Ajo ndihmonte shtetin t\u00eb p\u00ebrballonte nevojat e tij dhe t\u00eb ruante funksionimin e institucioneve n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur Shqip\u00ebria p\u00ebrballej me sfida t\u00eb shum\u00ebfishta. Lidhja e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb e k\u00ebsaj huaje me financimin e Luft\u00ebs s\u00eb Vlor\u00ebs meriton t\u00eb dokumentohet m\u00eb tej p\u00ebrmes burimeve arkivore<\/strong>, por koha kur u dha dhe rrethanat n\u00eb t\u00eb cilat u k\u00ebrkua e b\u00ebjn\u00eb at\u00eb nj\u00eb akt me pesh\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb komb\u00ebtare.<\/p>\n Dhe k\u00ebtu duhet t\u00eb ndalemi p\u00ebr t\u00eb kuptuar p\u00ebrmasat e k\u00ebtij gjesti. Imagjinoni p\u00ebr nj\u00eb \u00e7ast: nj\u00eb shtet i sapokrijuar, me financa t\u00eb dob\u00ebta dhe institucione ende t\u00eb brishta, i drejtohet bashkatdhetar\u00ebve t\u00eb vet<\/strong>. P\u00ebrgjigjja vjen edhe nga p\u00ebrtej Atlantikut! Nuk ishte nj\u00eb ndihm\u00eb p\u00ebr t\u00eb fituar duartrokitje, por nj\u00eb besim i shprehur n\u00eb form\u00ebn e nj\u00eb huaje,<\/strong> me detyrime dhe afate shlyerjeje. Nj\u00eb shoqat\u00eb e emigrant\u00ebve shqiptar\u00eb po mb\u00ebshteste financiarisht shtetin q\u00eb ata kishin l\u00ebn\u00eb pas, por q\u00eb nuk e kishin larguar kurr\u00eb nga zemra.<\/p>\n Por, a u shlye kjo hua? A e p\u00ebrmbushi shteti shqiptar detyrimin ndaj atyre q\u00eb i besuan n\u00eb dit\u00ebt m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira?<\/strong> Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pyetje q\u00eb meriton nj\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb dokumentacionin financiar dhe arkivor t\u00eb koh\u00ebs, sepse besueshm\u00ebria e nj\u00eb shteti matet edhe nga respektimi i detyrimeve t\u00eb tij.<\/p>\n Megjithat\u00eb, p\u00ebrtej interesit financiar dhe afateve t\u00eb shlyerjes, kjo histori ka nj\u00eb vler\u00eb q\u00eb nuk mund t\u00eb matet me franga ari. Vatra nuk i dha Shqip\u00ebris\u00eb vet\u00ebm fjal\u00ebn, pen\u00ebn dhe mb\u00ebshtetjen diplomatike<\/strong>. Ajo i dha edhe besimin financiar, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur vet\u00eb ekzistenca e shtetit shqiptar ishte n\u00eb pik\u00ebpyetje. Duke q\u00ebndruar p\u00ebrpara atij dokumenti n\u00eb Bronx, mendja t\u00eb shkon te themeluesit e Vatr\u00ebs, te Noli, Konica<\/strong> dhe brezat e vatran\u00ebve q\u00eb e kuptuan se atdheu nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm vendi ku ke lindur, por edhe p\u00ebrgjegj\u00ebsia q\u00eb ke ndaj tij, pavar\u00ebsisht se ku t\u00eb \u00e7on jeta.<\/p>\n Ndoshta ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga m\u00ebsimet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb na p\u00ebrcjell historia e Vatr\u00ebs: patriotizmi nuk provohet vet\u00ebm kur flet p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb, por sidomos kur Shqip\u00ebria ka nevoj\u00eb p\u00ebr ty.<\/strong> N\u00eb vitin 1920, Vatra nuk e la Shqip\u00ebrin\u00eb vet\u00ebm. Nj\u00eb shoqat\u00eb e shqiptar\u00ebve n\u00eb Amerik\u00eb i dha hua shtetit t\u00eb vet. Nj\u00eb gjest q\u00eb meriton t\u00eb kujtohet jo thjesht si nj\u00eb episod i historis\u00eb s\u00eb diaspor\u00ebs, por si nj\u00eb nga d\u00ebshmit\u00eb m\u00eb kuptimplota t\u00eb dashuris\u00eb dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb komb\u00ebtare<\/strong>. Sepse Shqip\u00ebria e atyre viteve kishte nevoj\u00eb p\u00ebr para, por mbi t\u00eb gjitha kishte nevoj\u00eb p\u00ebr shqiptar\u00eb q\u00eb t’i besonin asaj!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nga Aleksand\u00ebr Ndoja, Bronx \u2013 SHBA Nj\u00eb histori e jasht\u00ebzakonshme e patriotizmit shqiptar: N\u00eb vitin…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20468,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"gallery","meta":{"footnotes":""},"categories":[704,709],"tags":[],"class_list":["post-20467","post","type-post","status-publish","format-gallery","has-post-thumbnail","hentry","category-histori","category-kryesor","post_format-post-format-gallery"],"yoast_head":"\nNj\u00eb hua prej dy milion\u00eb frangash ari<\/h3>\n
Nj\u00eb m\u00ebsim q\u00eb vjen nga historia<\/h3>\n