Nga Aleksandër NDOJA
Publiku shqiptar ka tashmë një tjetër krijim artistik që i shtohet fondit të këngëve me frymë historike dhe shpirtërore: një këngë kushtuar martires së kombit, Marie Tuci.
E interpretuar nga Gjin Dona dhe me tekst të Fran Laska, orkestrimi nga Mario Marku, ndërsa në rolin episodik Fjoralba Duka, kjo këngë vjen si një homazh i ndjerë për një figurë që simbolizon qëndresën, besimin dhe dinjitetin njerëzor në një nga periudhat më të errëta të historisë sonë.
Me interpretimin e tij karakteristik, Gjin Dona i jep zë një historie që nuk është vetëm e Mirditës, por e gjithë kombit. Ndërsa vargjet e Fran Laskës nuk janë thjesht poezi, ato janë një përpjekje për ta ngritur figurën e Marie Tucit në përmasën që ajo meriton: mes sakrificës, besimit dhe përjetësisë.
Figura e saj është tashmë e njohur: e lindur më 12 mars 1928 në Ndërfushaz të Mirditës, e edukuar në Shkodër dhe e përkushtuar ndaj jetës fetare e arsimit, ajo u përball me represionin brutal të regjimit komunist. E arrestuar dhe torturuar në mënyrë çnjerëzore, ndërroi jetë më 20 shtator 1950, duke mbetur një simbol i gjallë i qëndresës shpirtërore.
Kjo këngë, në thelb, nuk sjell diçka të panjohur. Ajo sjell një rikujtim. Dhe pikërisht këtu nis pjesa e dytë e këtij reflektimi.
Një shesh që ka emër… dhe një histori që ka autorë
Sepse ndërsa sot këndojmë për Marie Tuci, nuk duhet harruar se emri i saj nuk është vetëm në vargje apo në libra.
Ai është edhe në hartën e qytetit.
Më 24 tetor 2020, me vendim të Bashkisë Mirditë dhe me propozim të komisionit përkatës të asaj kohe, sheshi i rikonstruktuar përpara katedrales në Rrëshen mori emrin “Sheshi Marie Tuci”. Një vendim i marrë mbi bazën e kërkesave të mëhershme dhe një procesi institucional që kishte nisur kohë më parë.
Ishte një nga ato vendime që, ndonëse të vonuara në kohë, u konsideruan të drejta në përmbajtje.
Dhe nuk ishte i vetmi.
Në të njëjtën frymë, në atë periudhë u ndërmorën një sërë emërtimesh që sot duken krejt natyrale (aq sa ndonjëherë harrohet se dikur nuk kanë ekzistuar):
- Rruga Preng Bib Doda
- Rruga Musine Kokalari
- Rruga “Imzot Zef Skana”
- “Rruga e Mundimeve” etj..
Të gjitha këto nuk janë thjesht emra. Janë vendime konkrete, të marra nga një administratë e caktuar, në një kohë të caktuar, me një vizion të caktuar: për t’i dhënë qytetit një identitet që lidhet me historinë dhe sakrificën.
Një reflektim i vogël (pa zhurmë)
Sot, kur flitet për zhvillim, projekte dhe transformime urbane, është gjithmonë një lajm i mirë për qytetin. Askush nuk e vë në dyshim këtë.
Por ndonjëherë, mes betonit të ri dhe fasadave të lyera, ekziston një rrezik i vogël: që kujtesa të trajtohet si diçka që mund të “rifreskohet” sipas rastit.
Dhe pikërisht këtu qëndron një detaj i vogël… që nuk ka nevojë për shumë koment:
Sheshet dhe rrugët mund të rikonstruktohen.
Por emrat e tyre nuk lindin çdo herë nga e para.
Dikush i ka menduar.
Dikush i ka propozuar.
Dikush i ka votuar.
Dhe ndoshta, pa e tepruar me kujtesën (sepse kujtesa, siç dihet, nuk është gjithmonë komode), do të ishte e udhës që këto “detaje” të mos mbeten në hije.
Mes këngës dhe gurit
Kënga e re për Marie Tuci është një dëshmi se figura të tilla jetojnë përtej kohës.
Por ndërkohë, fakti që emri i saj është i gdhendur në një nga hapësirat më të rëndësishme të qytetit, është një dëshmi tjetër, më e heshtur, por po aq e fortë.
Sepse arti na kujton.
Institucionet përjetësojnë.
Dhe qytetarët… i kuptojnë të dyja.
E Lumja Marie Tuci, një shesh me emrin e Martires mirditase të Kishës Katolike.
@2017 – Pirusti News. Te gjitha te drejtat te rezervuara.
“Të gjitha të drejtat e këtij materiali jane pjesë ekskluzive e patjetersueshme e “pirustinews.com” sipas ligjit nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit” dhe të drejta të tjera të lidhura me to”.
Ndalohet kategorikisht kopjimi apo tjetërsimi etj, pa autorizimin e administratorit të “pirustinews.com”, në të kundërt çdo shkelës do të mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të ligjit 39/2016”.
Lejohet çdo shperndarje ne profile te ndryshme sipas deshires se gjthesejcilit qe e gjykon te arsyeshme.
Administrator
Aleksandër NDOJA