IN MEMORIAM,
Nga Aleksandër NDOJA
Me dhimbje të thellë u përcoll lajmi për kalimin në amshim të priftit të devotshëm dhe atdhetarit të shquar, Don Kelmend Spaçi, një figurë që la gjurmë të pashlyeshme në historinë më të re të shqiptarëve në Kosovë dhe më gjerë. Në këto çaste zie e nderimi, ngushëllimet më të sinqerta shkojnë për familjen Spaçi në Velezhë të Prizrenit dhe në Spaç të Mirditës, si dhe për të gjithë ata që e njohën dhe e çmuan për jetën dhe veprën e tij.
Largimi i tij nuk është thjesht humbja e një meshtari, por e një simboli të rrallë të ndërgjegjes kombëtare, të harmonisë ndërfetare dhe të guximit njerëzor në kohë të errëta. Ai ishte vazhdues i denjë i traditës më të mirë të klerit shqiptar, ku feja dhe atdheu nuk ndahen, por bashkohen në shërbim të njeriut dhe të lirisë.
Një jetë në shërbim të Zotit dhe Kombit
Don Kelmend Spaçi u lind më 18 tetor 1962 në Velezhë të Prizrenit, me rrënjë të thella nga Spaçi krenar i Mirditës. Që herët, ai u shqua për përkushtimin ndaj fesë dhe për ndjenjën e fortë të përgjegjësisë ndaj popullit të tij.
Por ajo që e ngriti në piedestalin e figurave më të respektuara të kohës së tij ishte roli i tij gjatë viteve më të vështira të Kosovës, në luftën e viteve 1998–1999. Në një kohë kur regjimi serb i Slobodan Miloshevi ushtronte dhunë të egër dhe spastrim etnik ndaj shqiptarëve, Don Kelmendi u bë strehë shprese për qindra familje të pafajshme.
Në Kishën e “Shna Ndout” në Gllogjan të Pejës, ai hapi dyert pa dallim feje, duke strehuar qindra shqiptarë – shumica prej tyre të besimit mysliman, të ardhur kryesisht nga Drenica. Aty, nën kujdesin e tij dhe të Motrave të Nderit, u siguruan ushqim, ndihmë mjekësore dhe, mbi të gjitha, mbrojtje njerëzore.
Trimëria që shpëtoi jetë
Në pranverën e vitit 1999, në kulmin e terrorit, kisha e Gllogjanit u rrethua nga forcat çetnike serbe. Brenda saj ndodheshin mijëra civilë, burra, gra e fëmijë, katolikë dhe myslimanë së bashku.
Nën kërcënimin e armëve, iu kërkua Don Kelmendit që të ndante myslimanët nga katolikët, me qëllim ekzekutimin e tyre. Përgjigjja e tij mbetet një nga aktet më të larta të dinjitetit njerëzor dhe kombëtar:
“Këtu nuk ka myslimanë e katolikë. Këta janë shqiptarë. Para më vritni mua, pastaj motrat, e pastaj bëni çfarë të doni.”
Ky qëndrim i palëkundur dhe i guximshëm bëri që forcat serbe të tërhiqeshin, duke shpëtuar kështu qindra jetë. Ai nuk ishte vetëm një meshtar, por një mbrojtës i drejtpërdrejtë i jetës njerëzore, një hero i heshtur i ndërgjegjes kombëtare.
Këmbanat që bashkonin besimet
Në një kohë kur pushtuesi përpiqej të përçante shqiptarët mbi baza fetare, Don Kelmendi bëri të kundërtën: ai i bashkoi.
Gjatë muajit të shenjtë të Ramazanit, kambanat e kishës së Gllogjanit binin për të njoftuar kohën e iftarit dhe syfyrit për besimtarët myslimanë të strehuar nëpër familjet e zonës. Ky gjest i rrallë simbolizonte respektin, dashurinë dhe unitetin mes shqiptarëve.
Kur një përfaqësues ndërkombëtar e pyeti për këtë veprim të pazakontë, përgjigjja e tij ishte e thjeshtë dhe madhështore: kambanat bien për t’u treguar vëllezërve tanë myslimanë se është koha e iftarit. Ky ishte vizioni i tij: një komb mbi dallimet, një besim në shërbim të njeriut.
KUR HISTORIA PËRSËRITET NË GLLOGJAN
Nga viti 1913 tek 1999 – i njëjti vend, i njëjti pushtues, i njëjti qëndrim shqiptar
Në mars të vitit 1913, At Luigj Palaj u arrestua dhe u torturua nga forcat serbo-malazeze, i lidhur me litar së bashku me Rexhep Syla, një shqiptar mysliman. Në kushte çnjerëzore, të zhveshur e të zbathur në acarin e dimrit, ata u detyruan të mohonin fenë dhe të pranonin ortodoksinë e pushtuesit. At Luigji jo vetëm që refuzoi, por u bë zë i qëndresës për rreth 60 shqiptarë të dy besimeve, duke u thënë: “O vllazen shyptarë, gjith ni dit kem me dek, pranaj mos t’i bim moh fes së t’parëve!”. Më 7 mars 1913, ai u vra barbarisht, duke hyrë në histori si martir i fesë dhe i kombit, një simbol i qëndresës ndaj dhunës sllavo-serbe.
Gati një shekull më vonë, gjatë Lufta e Kosovës, Dom Kelmend Spaçi ringjalli të njëjtin shpirt sakrifice. Në Kisha e Gllogjanit, ai strehoi qindra shqiptarë myslimanë, duke refuzuar t’i dorëzonte tek forcat paramilitare serbe. Më 4 prill 1999, në një akt të jashtëzakonshëm guximi, ai u përball me ushtarët për të shpëtuar 12 burra të marrë për pushkatim, duke rrezikuar jetën e tij. Ai deklaronte se nuk do të lejonte ndarjen e njerëzve sipas fesë, duke dëshmuar unitetin e vërtetë shqiptar. Madje, përmes kambanave të kishës, ai njoftonte vëllezërit myslimanë për iftarin dhe syfyrin gjatë Bajramit, një gjest i rrallë harmonie fetare.
Këto dy figura, në dy epoka të ndryshme, dëshmojnë se shqiptarët si myslimanë ashtu edhe katolikë kanë qenë paralelisht të kërcënuar nga të njëjtat hordhi kriminale sllavo-serbe. Por njëkohësisht, ato tregojnë se përballë rrezikut, feja nuk ka ndarë, por ka bashkuar. Si At Luigj Palaj në 1913, ashtu edhe Dom Kelmend Spaçi në 1999, u bënë mburojë e shqiptarëve pa dallim besimi, duke hyrë përjetësisht në historinë tonë kombëtare si simbole të unitetit, sakrificës dhe qëndresës.
Kjo lidhje mes dy epokave nuk është rastësi, por dëshmi e një tradite të pandërprerë të klerit shqiptar në mbrojtje të kombit. Gllogjani nuk është thjesht një vend, por një simbol i qëndresës shqiptare ndër breza.
Një trashëgimi që nuk shuhet
Don Kelmend Spaçi jetoi dhe veproi si një misionar i paqes, i unitetit dhe i dashurisë për atdheun. Ai nuk e ndau kurrë njeriun sipas fesë, por e pa gjithmonë si pjesë të një kombi që duhej mbrojtur dhe bashkuar.
Sot, ai largohet fizikisht, por mbetet i gjallë në kujtesën kolektive si prifti që mbrojti jetën, si kleriku që bashkoi shqiptarët, dhe si atdhetari që sfidoi frikën.
@2017 – Pirusti News. Te gjitha te drejtat te rezervuara.
“Të gjitha të drejtat e këtij materiali jane pjesë ekskluzive e patjetersueshme e “pirustinews.com” sipas ligjit nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit” dhe të drejta të tjera të lidhura me to”.
Ndalohet kategorikisht kopjimi apo tjetërsimi etj, pa autorizimin e administratorit të “pirustinews.com”, në të kundërt çdo shkelës do të mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të ligjit 39/2016”.
Lejohet çdo shperndarje ne profile te ndryshme sipas deshires se gjthesejcilit qe e gjykon te arsyeshme.
Administrator
Aleksandër NDOJA