Nga Aleksandër NDOJA
Një libër që vjen si dëshmi dhe përulësi
Ditë më parë, poeti dhe krijuesi i njohur mirditor Viktor Gjikolaj më njoftoi përmes një telefonate se kishte mbërritur në Tiranë, duke më sjellë një libër të veçantë kushtuar kantautorit Servet Cara. Në komunikimin tonë të parë, mendova se bëhej fjalë për një monografi të plotë autoriale, por me modesti karakteristike, ai sqaroi: libri ishte lënë nga vetë Serveti dhe ai (Viktori) vetëm e kishte sistemuar dhe përgatitur për botim.
Kjo përulësi e Viktor Gjikolaj nuk është thjesht një tipar personal, por një qëndrim etik ndaj kujtesës dhe së vërtetës artistike. Në fakt, libri që ai sjell nuk është vetëm një përmbledhje, por një arkiv i gjallë kujtimesh, bashkëpunimesh dhe krijimesh që përshkojnë dekada.
Selita dhe burimi i një tradite
Në hyrjen e tij, Viktor Gjikolaj vendos një themel të fortë etnokulturor, duke e lidhur figurën e Servet Carës me Selitën, një hapësirë ku natyra, tradita dhe kënga ndërthuren në mënyrë organike. Ai përshkruan një trevë ku kënga, vallja dhe riti nuk janë thjesht shprehje artistike, por mënyrë jetese.
Në këtë sfond lind dhe formohet Servet Cara, duke u ushqyer nga një traditë ku bashkëjetojnë motive të Mirditës, Matit dhe Lurës. Pikërisht ky ndërthurim do të bëhet më vonë një nga tiparet dalluese të krijimtarisë së tij muzikore.
Bashkëpunimi krijues dhe lindja e këngës
Një nga momentet më domethënëse të librit është rrëfimi i Viktor Gjikolaj për fillimin e bashkëpunimit me Servet Carën. Nga një tekst popullor si “Tringëllojnë e tringëllojnë”, lind një krijim i ri, ku fjala dhe melodia ndërtojnë një marrëdhënie të qëndrueshme artistike.
Ky bashkëpunim nuk u ndërpre për dekada, duke sjellë këngë që sot janë pjesë e fondit të trashëgimisë sonë muzikore.
Një galeri autorësh – zëra që dëshmojnë
Libri pasurohet nga një numër i madh autorësh dhe bashkëkohësish që japin dëshmi për figurën e Servet Carës. Secili prej tyre sjell një këndvështrim të veçantë:
- Robert Radoja thekson se Serveti la një “buqetë këngësh të bukura”, të mbështetura fort në folklor.
- Esat Ruka ndalet tek dimensioni estetik dhe fuqia e artit që tejkalon hapësirat.
- Kolë Susaj vëren integrimin e elementeve muzikore si terca dhe strukturat tradicionale.
- Bardhok Sulejmani, ish drejtues i Kulturës në Mirditë, përcjell mjaft detaje nga puna dhe aktiviteti i një plejade të shquar mirditas e veçanërisht Servet Cara.
- Arif Vladi e vendos Servetin ndër krijuesit që i dhanë muzikës shqiptare vlera të qëndrueshme.
- Luan Rama e cilëson atë si një nga përfaqësuesit më dinjitozë të këngës mirditore.
- Fran Cara, Bardhok Pulaj dhe Mrika Trumshi sjellin kujtime njerëzore dhe artistike që e bëjnë figurën e tij më të afërt dhe më të plotë.
Ndërsa Aleksandër Peçi (Artist i Merituar), në një vlerësim të përmbledhur, nënvizon aftësinë e tij për të kaluar nga epika tek lirizmi, duke veçuar këngë si “Për liri s’ të fal shqiptari” dhe “Vallja e Zajsit” si shembuj të këtij spektri artistik.
Kënga si identitet
Krijimtaria e Servet Carës shtrihet në disa dimensione: epiko-heroike, lirike dhe rituale. Këngë si “Për liri s’ të fal shqiptari”, “Po pyet bilbili”, “Qesin pushkë djemtë e Selitës”, “Kam shtëpinë e vogël”, “Lura dhe 300 duvakët”, apo “Kjo betejë kurorë lavdie”, janë tashmë pjesë e memories kolektive.
Po ashtu, vepra instrumentale si “Vallja e Zajsit” dëshmon një ndjeshmëri të veçantë në ndërtimin melodik dhe ritmik.
Këto krijime janë interpretuar nga emra të mëdhenj të muzikës shqiptare dhe kanë kaluar brez pas brezi, duke mbetur të gjalla në skena dhe në kujtesën popullore.
Roli i autorit të librit
Në gjithë këtë strukturë, roli i Viktor Gjikolaj mbetet qendror. Ai nuk është vetëm renditës i materialit, por një dëshmitar i drejtpërdrejtë, bashkëpunëtor dhe bashkudhëtar artistik i Servet Carës.
Ai arrin të ndërtojë një libër që nuk është thjesht dokumentar, por një organizëm i gjallë, ku kujtesa, analiza dhe emocioni bashkëjetojnë në mënyrë të natyrshme. Përmes tij, lexuesi nuk njeh vetëm artistin, por edhe kohën, vendin dhe njerëzit që e rrethuan.
Një trashëgimi që jeton
Servet Cara nuk ishte një artist i zhurmshëm. Ai nuk kërkoi tituj e dekorata, por la pas një krijimtari që flet vetë. Siç shprehet edhe në një nga reflektimet e përfshira në libër, ai “mbolli pemë në pyllin e këngës”.
Libri që kemi në dorë është pikërisht dëshmia më e mirë e kësaj mbjelljeje. Ai përjetëson një zë që buron nga tradita, por që arrin të bëhet pjesë e identitetit kombëtar.
Në këtë kuptim, Servet Cara mbetet i përjetshëm jo vetëm në kujtesën e bashkëkohësve, por në vetë monumentin e këngës së tij.
Ndërsa në vijim, autori përfshin një intervistë të zgjeruar dhe me vlerë dokumentare, realizuar nga unë Aleksandër Ndoja më 6 gusht 2023, publikuar në portalin Pirusti News, e cila mund të ndiqet përmes linkut përkatës.
Servet Cara, ju rrëfej jetën e largët kulturore e artistike të Kurbneshit dhe Mirditës.
@2017 – Pirusti News. Te gjitha te drejtat te rezervuara.
“Të gjitha të drejtat e këtij materiali jane pjesë ekskluzive e patjetersueshme e “pirustinews.com” sipas ligjit nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit” dhe të drejta të tjera të lidhura me to”.
Ndalohet kategorikisht kopjimi apo tjetërsimi etj, pa autorizimin e administratorit të “pirustinews.com”, në të kundërt çdo shkelës do të mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të ligjit 39/2016”.
Lejohet çdo shperndarje ne profile te ndryshme sipas deshires se gjthesejcilit qe e gjykon te arsyeshme.
Administrator
Aleksandër NDOJA