Hyrje / Pirusti News
Dokumente të reja historike, të përfshira në librin që pritet të botohet së shpejti me titull “Rrëfimet e një Abati” nga dr. Nusha Zhuba, sjellin detaje të rralla mbi jetën dhe misionin e Abat Prend Doçit, një prej figurave më të rëndësishme të Mirditës dhe kombit shqiptar. Nga Oroshi në Stamboll, nga Vatikani në Amerikë, nga Tivari në Greqi, Epir e Korfuz, Abati lë gjurmë të pakontestueshme të një ideali që Porta e Lartë nuk arriti ta shuante kurrë.
Porta e Lartë: “Abat Doçi duhet të zhduket nga terreni shqiptar”
Që Abat Doçi duhej izoluar, kjo ka qenë objektiv i hershëm e i pandryshueshëm i Perandorisë Osmane. Përtej veladonit, ai ishte një atdhetar aktiv, i organizuar, i bindur dhe i vendosur. Kryengritjet që ai udhëhoqi në Orosh e më tej, përballë pushtuesit pesë shekullor, bënë që autoritetet turke ta arrestonin dhe ta dërgonin në burgun famëkeq të Stambollit.
Vatikani nuk qëndroi duarkryq. Që nga mesi i shekullit XIX, Selia e Shenjtë ndërhyri me këmbëngulje, madje me pagesa të drejtpërdrejta ndaj autoriteteve osmane, për të siguruar lirimin e tij. Kjo dha rezultat vetëm pjesërisht.
Pas lirimit, Abat Doçit iu lejua të shkonte në Vatikan, por iu ndalua rreptësisht hyrja në territorin shqiptar jo vetëm si meshtar, por edhe si vizitor i thjeshtë.
Meshtari i Mirditës në mërgim të përjetshëm: nga Atlantiku në Tivar dhe më tej, në Greqi
Letrat e tij në Propagandën Fide tregojnë një itinerar të pazakontë për një klerik shqiptar të asaj kohe. Pas Stambollit e gjejmë me shërbim meshtarak në Amerikë, më pas për një periudhë të shkurtër në Tivar, ku arrin të takojë nënën e tij e vetmja pikë ku mund të shiheshin, pasi hapat e Abatit në Shqipëri do të përfundonin me ekzekutim pa paralajmërim, sipas ultimatumeve osmane.
Në Greqi, misioni fetar kthehet në mision kombëtar
Me emërim nga Vatikani, Abat Doçi shërben përkohësisht edhe në Greqi, ku gjenialiteti i tij atdhetar nuk ndalet. Ai përgatit një dosje të detajuar mbi gjendjen e shqiptarëve në Epir e Korfuz nën administrimin grek dhe ia dërgon Vatikanit.
Letra e vitit 1910: një alarm drejtuar Selisë së Shenjtë, përkthyer nga Dr. Nusha Zhuba
Më 10 tetor 1910, Abati harton një letër prej mbi 7 faqesh ku përshkruan gjendjen shpirtërore, kulturore dhe identitare të shqiptarëve në Shqipërinë e Poshtme. Ai paralajmëron për:
- asimilimin sistematik grek,
- pengimin e gjuhës shqipe,
- ndarjet kishtare,
- përçarjen e popullsisë vendase,
- strategjinë e Athinës për kontrollin e Epirit.
PJESË NGA LETRA E ABATIT (20 tetor 1886)
“Ndërsa, Shkëlqësia Juaj, po i drejton me vëmendje mendimet e tij në rajonet më të largëta të hemisferës, ku ai mbështet dhe konsolidon misionet e lashta dhe pothemelon të reja, nuk ju vjen keq që unë t’ju flas edhe për një pjesë të madhe të vendit tim, përkatësisht Epirin, ku, duket se mësimi i zellshëm i Shkëlqesisë Suaj me siguri do të donte të shihet sukses i lumtur.
Afërsia e Epirit, ose e Shqipërisë së Poshtme e cila zbret bregdetin lindor të Detit Adriatik, nga Gjiri i Ambrakisë deri në Rrugën e Lashtë Egnatia, midis Durrësit dhe Avlonës – duket përfshirë qytetet e shumta dhe fshatrat e gjera në brendësi, me Manastirin në kufi me Maqedoninë dhe me Metzovën në rrëzë të Pindit, si dhe rrethinat e kohërave të tanishme.
Dhe prirjet e mira që ata njerëz demonstrojnë, nuk dështojnë të frymëzojnë besimin se ka ardhur koha që edhe ata të kthehen më në fund në gjirin e Kishës, nga e cila kanë qenë të larguar për katër shekuj. Dhe kjo jo për shkak të një akti rebelimi, por për shkak të një rasti shumë të mjerueshëm.
Konvertimi i Popullsisë dhe Roli i Kishës Greke
Ndërkohë që sundimi i Portës së Lartë në Epir vazhdon, nuk duhet të lëvdohen vetë se konvertimi i asaj pjesë të shqiptarëve që u detyruan të apostazoheshin pas pushtimit osman dhe që iu përkulën mjerueshëm kultit të Muhametit, do të jetë i lehtë.
Prandaj, po flas për ata që, do të thonë pothuajse para se ta kuptonin, u gjetën të ishin anëtarë të Kishës Greke shizmatike.
Që nga koha e Perandorisë Bizantine, kishat e Epirit kishin qenë në juridiksionin e Patriarkut të Kostandinopojës, por gjatë atij sundimi, peshkopët e Epirit nuk ndoqën kurrë devijimet e saj periodike nga uniteti katolik, prandaj i gjithë Epiri ishte katolik në shekullin e 15-të.
Por pas vdekjes së heroittë krishterë, Skënderbeut, disa nga peshkopët dhe kleri u masakruan nga turqit, disa emigruan në Greqi dhe të tjerë u strehuan në Itali. Njerëzit që ishin strehuar në male, për të shmangur apostazinë, u shërbyen nga priftërinj, murgj dhe peshkopët e ardhur nga Greqia dhe Kostandinopoja, sapo mbaroi persekutimi; por këta priftërinj sollën në shekuj ndarje dhe përçarje, të cilat qeveria osmane, ngaurrejt Papë dhe popujt e Perëndimit, kishte filluar t’i toleronte në sundimet e saj të reja.
Në atë kohë, emigrantë grekë dhe vllehë, u shfaqën gjithashtu në Epir, duke sjellë me vete përçarjen, dhe këta tani formojnë një popullsi prej afërsisht 250,000 banorësh, që së bashku me shqiptarët vendas arrijnë në afërsisht 600,000 shpirtra.
Struktura e Kishës dhe Popullsia në Epir
Në Epir ka vetë disa qindra katolikë, kryesisht tregtarë dhe punëtorë nga Shqipëria veriore dhe Italia, të shpërndarë këtu e atje në qytetet kryesore. Ata janë ekskluzivisht të ritit latin dhe bien në juridiksionin e Kryepeshkopit të Durrësit.
Prandaj, në Prevezë, ka një misionar italian dhe një tjetër nga Vlora, duke formuar dy pikë të ekstremit të atij rajoni të gjerë. Janina, qyteti kryesor qendror i Epirit, ka qenë bosh për ca kohë. Kisha shizmatike, e cila ende vazhdon në juridiksionin e Patriarkut të Kostandinopojës, ka seli të ndryshme peshkvnore në Epir; si në Janinë, kudo dhe orakulli i lashtë i Dodonës, në Berat (ose Beograd); në Shqipëri: në Përmet, në Delvinë, në Paramesti (ose Kalaja e Shën Donatit), në Himarë, Delvinë, Gjirokastër dhe Tepelenë, ku gjenden shizmatikët (të paqartë) dhe kanë shkolla, kler, manastire të lashta dhe moderne, si dhe komunitete të shumta.
Gjithashtu, edhe Durrësi në Shqipërinë qendrore, së bashku me Tiranën dhe Elbasanin (Albanopolin e lashtë), kanë shumë shizmatikë, të cilët, nëpërmjet shkollave dhe mjetet e tjera, kërkojnë të zgjerojnë shtrirjen e tyre, të mbështetur nga propaganda dhe mbështetja e pandërprerë financiare e Greqisë.
Manastiret më pas kundërshtojnë superioritetin e Janinës, e cila ka një seli arqi-peshkvnore dhe është shumë afër qyteteve evropiane. Metzova dhe rrethinat e saj banojnë pothuajse ekskluzivisht nga vllehë, të cilët megjithatë gëzojnë marrëdhënie të mira me shizmatikët shqiptarë, sesa me ata të racës greke.
Sfidat dhe përçarjet Kulturore
Vlen të përmendet se epirolët vendas gjithmonë i kanë konsideruar me përbuzje grekët ndërhyrës, për shkak të mendjes ngushtë të tyre, dhe veçanërisht kohët e fundit, marrëveshja midis dy racave ka qenë gjithçka tjetër përveçse e përzemërt.
Këto simptoma të nervozizmit, vërehen edhe në mesin e klerit vendas kundër klerit dhe peshkopëve të huaj dhe kjo nervozizëm u shkaktua nga vetë Patriarku i Kostandinopojës, për shkak se, personalisht kishte kërkuar qeverisë së Portës së Lartë, të kundërshtonte zhvillimin e letërsisë shqipe në Epir. Greqia kërkonte të mbështeste Patriarkun në këtë qëllim, duke ndaluar mësimin e gjuhës shqipe në shkollat e saj në Epir dhe kështu, të dy tani konsiderohen nga epirotët si armiqtë e kombësisë shqiptare.
Që nga viti 1878, Greqia ka treguar gjithashtu shenja se dëshiron të prishë unitetin midis Shqipërisë së Sipërme e të Poshtme me Epirin, duke kërkuar të pushtojë këtë të fundit, jo për ta çliruar atë nga tirania aziatike, por për të formuar, siç kanë bërë epirotët, ushtrinë e Mbretërisë Helenike me bijtë e Shqipërisë, dhe për të paguar për milionat e saj të harxhuara me pasuritë e vendit të tyre.
Dashuria për Atdheun dhe Feja si Mbrojtëse e Kombësisë
Parimi kryesor i çdo shqiptari, qoftë mysliman apo skizmatik, është sigurisht dashuria për atdheun e tij. Të minosh kombësinë dhe gjuhën e tij, do të thotë t’i plagosësh në zemër.
Nëse shqiptarët do të kuptojnë se bashkimi në një fe të vetme është e vetmja mënyrë për të ruajtur të paprekur gjuhën dhe kombësinë e tyre, ata do ta përqafojnë atë pa hezitim. Kur vitet e fundit, i përmendin popullit të Epirit se për të arritur këtë qëllim, ata do të duhej të bashkoheshin me ne nëpërmjet lidhjes së fesë katolike, ata nuk hezituan të pohonin se ky bashkim do të arrihej nëse Populli i Madh i Romës do të ishte prezent në Epir. Ata kujtojnë me mirënjohje, përpjekjet e Papëve Supremë për Çlirimin e Lindjes.
Megjithatë, ekziston një pengesë e madhe për konvertimin e vëllezërve tanë desidentë të Ritit Latin, dhe kjo pengesë janë misionarët e huaj.
Riti Latin, sipas mendimit tim, është arsyeja kryesore pse misionet tona në Greqi janë plotësisht sterile. Grekët, dhe veçanërisht shqiptarët, janë jashtëzakonisht konservatorë në traditat e tyre të lashta, veçanërisht në gjuhën e tyre dhe në adhurimin hyjnor. Atyre do t’u dukej si një apostazi që të merrnin pjesën në një meshë të kremtuar në latinisht. Ndërsa, ata nuk do të kishin vështirësi të dëgjonin atë në greqisht, edhe nëse do të kremtohej nga një prift katolik…
Pjesë nga libri: “Rrëfimet e një Abati”
Autore e librit: Nusha Zhuba
Epir, popullsia dhe përplasjet fetare – sipas Abatit Doçi
Në letër shpjegohet me hollësi:
- struktura e popullsisë shqiptare,
- shtrirja e peshkopatave,
- veprimtaria e misionarëve grekë,
- mospërputhjet mes klerit shqiptar dhe atij të ardhur,
- shtypja osmane ndaj gjuhës shqipe,
- ndërhyrja e Patriarkut për të ndaluar alfabetin dhe librat shqip.
Abati nënvizon se shqiptarët janë tepër konservatorë në traditat e tyre dhe se bashkimi fetar mund të shërbejë si mburojë për gjuhën dhe kombin, por vetëm nëse respektohen ritete tyre të lashta.
Meshtari që u bë histori
Dokumentet që publikohen tashmë hedhin dritë të re mbi një figurë që nuk ka qenë vetëm klerik, por edhe:
- strateg politik,
- organizuese i kryengritjeve,
- udhëtar i detyruar,
- diplomat i pashpallur,
- zë i shqiptarëve të shtypur në Epir.
Në librin “Rrëfimet e një Abati”, lexuesi do të gjejë jo vetëm dëshmi historike, por edhe shpirtin e një njeriu që nuk e ndau kurrë Shqipërinë nga feja dhe misioni i tij.
@2017 – Pirusti News. Te gjitha te drejtat te rezervuara.
“Të gjitha të drejtat e këtij materiali jane pjesë ekskluzive e patjetersueshme e “pirustinews.com” sipas ligjit nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit” dhe të drejta të tjera të lidhura me to”.
Ndalohet kategorikisht kopjimi apo tjetërsimi etj, pa autorizimin e administratorit të “pirustinews.com”, në të kundërt çdo shkelës do të mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të ligjit 39/2016”.
Lejohet çdo shperndarje ne profile te ndryshme sipas deshires se gjthesejcilit qe e gjykon te arsyeshme.
Administrator
Aleksandër NDOJA