Nga Aleksandër NDOJA
Ka dalë në qarkullim një nga botimet më të rëndësishme të viteve të fundit në fushën e historiografisë shqiptare. Studiuesi mirditor Ndue Kaza u sjell lexuesve veprën “Historia e Mirditës”, një botim voluminoz prej mbi 600 faqesh, që përmbledh një punë kërkimore intensive mbi dyvjeçare dhe synon të ndriçojë historinë e Mirditës nga lashtësia deri në vitin 1921.
Për realizimin e kësaj vepre, autori ka hulumtuar në arkiva brenda dhe jashtë vendit, duke konsultuar një numër të madh burimesh dokumentare, kronikash, studimesh arkeologjike dhe botimesh historike. Krahas kërkimit arkivor, libri është mbështetur edhe në konsultime me emra të njohur të historiografisë shqiptare, çka i jep një bazë të gjerë shkencore.
Në hyrje të veprës, autori shpreh mirënjohjen për prof. Aleksandër Meksi, një nga studiuesit më të njohur të kulturës dhe trashëgimisë arkitekturore mesjetare shqiptare. Punimet e tij mbi kishat, kështjellat dhe monumentet historike përbëjnë një kontribut të çmuar në evidentimin dhe ruajtjen e trashëgimisë kombëtare. Sipas autorit, konsultimet me profesor Meksin kanë ndihmuar në ndriçimin e disa çështjeve të rëndësishme të historisë kishtare të Arbërisë, duke hedhur dritë mbi ngjarje me rëndësi kombëtare të zhvilluara pranë qendrave kishtare të Mirditës, si Shën Aleksandri i Oroshit, Shën Pali i Blinishtit, Shën Maria e Ndërfanës dhe Shën Shëlbuemi i Rubikut, disa prej të cilave, sipas tij, ende nuk kanë zënë vendin që meritojnë në historiografinë zyrtare shqiptare.
Me respekt të veçantë autori kujton edhe profesorin e ndjerë Menduh Dërguti, një prej figurave më të spikatura të arkeologjisë shqiptare. Pikërisht në fillim të punës për këtë botim, konsultimet dhe këshillat e tij shkencore kanë qenë një mbështetje e rëndësishme në trajtimin e periudhave më të hershme të historisë së Mirditës.
Një autor me përvojë të gjatë në kërkim dhe botime
“Historia e Mirditës” nuk është libri i parë i Ndue Kazës. Përkundrazi, ai vjen si kulmimi i një veprimtarie të gjatë profesionale në arsim, administratë dhe studime.
Pas përfundimit të shkollës së mesme pedagogjike, ai kreu studimet e larta në degën Histori-Gjeografi në Shkodër, ndërsa studimet pasuniversitare në Pedagogji-Psikologji në Universitetin e Tiranës, në vitin 1989.
Karrierën e nisi si mësues në Mirditë dhe Kukës, për të vijuar më pas si drejtor i Shkollës së Mesme të Bashkuar Fan gjatë viteve 1980–1990. Në vitin 1991 u zgjodh deputet i Mirditës në Kuvendin e parë pluralist të Shqipërisë. Më pas ushtroi detyrën e sekretarit të Komitetit Ekzekutiv Pluralist të Mirditës, si edhe atë të inspektorit të Këshillit të Rrethit.
Në fushën e arsimit drejtoi Drejtorinë Arsimore të Mirditës dhe më pas Drejtorinë Rajonale Arsimore të Lezhës, ndërsa për tre vjet ishte pedagog me kohë të pjesshme në fushën e psikologjisë. Për pesëmbëdhjetë vjet drejtoi projektin ndërkombëtar “Nxënësit Ndihmojnë Nxënësit”, në bashkëpunim me Wolfurtin e Austrisë.
Ndue Kaza është autor i një sërë botimesh në fushën e arsimit dhe psikologjisë, ndër të cilat “Realitete të Arsimit në Mirditë”, “Universi Psikologjik i Mirditorëve”, “Psikologji – Zhvillimi i Personalitetit”, “Adoleshenca – Stina e Shpërthimeve”, “Motivimi dhe Mësimdhënia” dhe “Nxënësit Ndihmojnë Nxënësit”. Ai ka botuar gjithashtu edhe disa vepra në bashkautorësi, çka dëshmon një angazhim të vazhdueshëm në fushën e studimit dhe botimit.
Nga lashtësia deri në pragun e shtetit shqiptar
Në dallim nga shumë monografi krahinore, “Historia e Mirditës” nuk kufizohet në përshkrimin e ngjarjeve lokale. Ajo ndërton një panoramë të gjerë historike, ku Mirdita shihet si pjesë organike e zhvillimeve të Ilirisë, Arbërisë dhe më pas të shtetit shqiptar.
Libri hapet me trajtimin e miteve të lashtësisë dhe debatit mbi pellazgët, për të kaluar më pas te formimi i etnosit ilir. Një vend të rëndësishëm zënë Pirustët, të cilët autori i konsideron ndër paraardhësit më të rëndësishëm të popullsisë së Mirditës. Ai analizon rolin e tyre si metalpunues të shquar, organizimin shoqëror, pjesëmarrjen në luftërat iliro-romake dhe vendin që kanë zënë në historinë e Ilirisë.
Për lexuesit e Pirusti News, ky kapitull ka një rëndësi të veçantë, pasi sjell në qendër një nga fiset më të njohura ilire, emri i të cilit vazhdon të mbetet simbol i identitetit historik.
Arkeologjia si dëshmi e vazhdimësisë
Një nga shtyllat më të forta të veprës është analiza e trashëgimisë arkeologjike.
Nga vendbanimet e Buklit, Perlatit dhe Prosekut deri te kalatë, fortifikimet dhe qytezat e lashta, autori paraqet një mori faktesh që dëshmojnë vazhdimësinë e jetës në Mirditë që nga periudhat parahistorike.
Studimet mbi varrezën arbërore të Prosekut dhe krahasimet me kulturën e Komanit mbështesin tezën e vazhdimësisë së popullsisë vendase, ndërsa analiza e objekteve materiale – armëve, stolive, kostumeve dhe elementeve të kultit – paraqitet si dëshmi e trashëgimisë ilire në Mesjetë.
Mirdita – bastion i identitetit kombëtar
Një pjesë e rëndësishme e librit i kushtohet përhapjes së krishterimit dhe rolit të kishës në mbrojtjen e identitetit kombëtar.
Autori trajton historinë e abacive të Shën Aleksandrit të Oroshit, Shën Palit të Blinishtit, Shën Marisë së Ndërfanës dhe Shën Shëlbuemit të Rubikut, duke argumentuar se këto nuk ishin vetëm qendra fetare, por edhe institucione të dijes, kulturës dhe rezistencës shqiptare.
Vetëqeverisja dhe qëndresa
Libri analizon gjithashtu organizimin tradicional të Mirditës, Kanunin e Lekë Dukagjinit, sistemin e bajraqeve dhe kuvendet shqiptare, duke i trajtuar ato si forma të zhvilluara të vetëqeverisjes në kushtet e mungesës së një shteti shqiptar.
Po aq i gjerë është trajtimi i qëndresës antiosmane, krijimit të Kapidanisë së Mirditës, rolit të Gjomarkajve, Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, kryengritjeve të viteve 1909–1912 dhe kontributit të Mirditës në procesin që çoi drejt Pavarësisë së Shqipërisë.
Figura si Prend Doçi, At Gjergj Fishta dhe Shtjefën Gjeçovi trajtohen si personalitete që ndikuan jo vetëm në jetën fetare, por edhe në formimin e ndërgjegjes kombëtare shqiptare.
Një kontribut për historiografinë shqiptare
Me mbi gjashtëqind faqe, qindra referenca bibliografike dhe një gamë të gjerë burimesh arkivore e dokumentare, “Historia e Mirditës” përfaqëson një ndër përpjekjet më të plota të viteve të fundit për të ndërtuar historinë e një treve që ka luajtur rol të rëndësishëm në identitetin kombëtar shqiptar.
Përtej dimensionit krahinor, kjo vepër është një ftesë për debat shkencor, një nxitje për kërkime të reja dhe një kontribut me vlerë në pasurimin e historiografisë shqiptare. Për lexuesit e Pirusti News, ajo është një rikthim te rrënjët ilire, te trashëgimia arbërore dhe te kujtesa historike e një prej krahinave që ka lënë gjurmë të pashlyeshme në historinë e Shqipërisë.
@2017 – Pirusti News. Te gjitha te drejtat te rezervuara.
“Të gjitha të drejtat e këtij materiali jane pjesë ekskluzive e patjetersueshme e “pirustinews.com” sipas ligjit nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit” dhe të drejta të tjera të lidhura me to”.
Ndalohet kategorikisht kopjimi apo tjetërsimi etj, pa autorizimin e administratorit të “pirustinews.com”, në të kundërt çdo shkelës do të mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të ligjit 39/2016”.
Lejohet çdo shperndarje ne profile te ndryshme sipas deshires se gjthesejcilit qe e gjykon te arsyeshme.
Administrator
Aleksandër NDOJA