Javascript Disabled!

Please Enable Javascript if you disabled it, or use another browser we preferred Google Chrome.
Please Refresh Page After Enable

Powered By UnCopy Plugin.

Një histori e shkurtër e studimeve etnologjike në Shqipëri

Nga studimet e para të studiuesve të huaj te krijimi i institucioneve, muzeve dhe botimeve etnologjike shqiptare

Nga Pirusti News
2 356 Shikime
SHPERNDAJE

Dr. Luljeta Hasani

Gjatë shekullit të 19-të dhe fillimit të shekullit të 20-të, ne gjejmë studimet e para etnologjike të shqiptarëve. Më përpara mund të gjeni vetëm disa revista të udhëtarëve dhe piktura.

Këto studime të shekullit 19 janë bërë nga të huaj, si Johan Georg fon Han (Albanische Studien, Jena, 1854), Franz Baron Nopsca (Albanien, Bauten, Trachten und Geräte Nordalbaniens, Berlin, 1925), pasuar më vonë nga Hugo Bernatzik (Albanien, Land im der Shqipetaren, 1931) dhe të tjerët.

Gjatë Rilindjes, në fund të shekullit të 19-të, para pavarësisë në 1912, shqiptarët kanë krijuar një interes të madh për kulturën e tyre dhe rezultoi në disa botime, në disa revista, gazeta ose botime private, por ende nuk kishte institut shkencor dhe midis pavarësisë dhe Luftës së Dytë Botërore ka pasur pak ose aspak aktivitet në këtë fushë.

Kjo ndryshoi pas Luftës së Dytë Botërore. Në vitin 1947, një seksion për Studime Etnologjike u krijua, duke qenë pjesë e Institutit për Histori dhe Filologji, pjesë e Institutit Kombëtar të Shkencës. Kur studimet e para ishin shpesh lokale ose rajonale të orientuara, tani etnologët filluan të studiojnë Etnologjinë e vendit.

Në vitin 1948 u krijuan muzetë e para etnografike. Në vitin 1962 ka pasur 10 muze etnografikë në disa qytete të vendit, kryesisht në shtëpitë tradicionale të mëdha.

Rrok Zojzi ishte një nga etnologët kryesorë të asaj kohe dhe në traditën e asaj kohe ai botoi dy vëllime në gjuhën shqipe etnologji, albume me piktura me ngjyrat e kostumeve, bizhuteri, dhe ndërtesat dhe motive të tekstilit në vitin 1959. Këto dy albume kanë gjetur rrugën e tyre në të gjithë botën dhe u janë paraqitur ambasadorëve dhe njerëzve të tjerë të huaj në pozita të larta.

Në të njëjtin vit, Komiteti Qendror i Partisë Popullore Socialiste vendosi të përqëndrohet në tre artikuj, duke e konsideruar Etnologjinë: një atlas etnografik të Shqipërisë, një muze të hapur në ajër dhe botime nga Instituti vetë. Në botime, mostrat e atlasit mund të gjenden, por një atlas i plotë asnjëherë nuk u botua. Një muze i hapur nuk është themeluar, për fat të keq, por botimet kanë filluar.

Deri në vitin 1962, shumica e botimeve në Etnologji shfaqeshin në Buletinet e Institutit të Shkencave, por në vitin 1962 vëllimi i parë i “Etnografia Shqiptare” u botua. Ky vëllim përmban një hyrje nga Rrok Zojzi. Pjesë e ekipit ishin Abaz Dojaka, Andromaqi Gjergji dhe Hasan Qatipi.

Artikujt ishin rreth ndarjeve rajonale / etnologjike në Shqipëri, banesat tradicionale në Mullet, enë kuzhine dhe mobilje në rajonin e Dukagjinit, të prodhimit të drurit në Elbasan, kostume nga fshati Rëmbec, pistoleta dhe armë nga Elbasani dhe një martesë në Mal të Gjakovës, Rajoni. Përmbledhjet e artikujve ishin në gjuhën frënge dhe ruse.

Vëllimi 18 i “Etnografia Shqiptare” u botua në vitin 1999, nën drejtimin e Spiro Shkurti dhe Mark Tirta, me Abaz Dojaka ende në bord. Këto çështje më vonë kishin përmbledhjet vetëm në gjuhën frënge. Gjithashtu, një botim francez u botua “Ethnographie Albanaise”, e cila u botua vëllimi i 12-të në vitin 1982.

Në vitin 1979, Instituti Folkloristik u krijua si pjesë e Institutit të Kulturës Popullore, “Instituti i Kulturës Popullore”. Ky ndryshim ka rezultuar në publikimin e një tjetër reviste: “Kultura Popullore”, në vitin 1980. Kjo revistë, megjithatë, nuk kishte asnjë përmbledhje në çfarëdo gjuhe, por një listë e përmbajtjes është dhënë në frëngjisht, anglisht dhe rusisht.

Në vitin 1981, çështja e parë u botua në gjuhën frënge: “Kultura Populaire Albanaise”. Ai përmbante disa prej punëve të homologut shqiptar, por jo të gjitha. Artikujt e tjerë të cilat ishin shfaqur nuk janë botuar në versionin shqiptar.

Pas ndryshimit në 1992, fundi i regjimit socialist, u bënë më pak botime. “Kultura popullore”, botimi 1996, nr. 1 dhe 2 në vetëm një çështje, ndërsa më parë ka qenë dy ose edhe tre çështje në vit.

Instituti i Folklorit kishte qenë nën drejtimin e znj. Afërdita Onuzi për një kohë të gjatë dhe së bashku me bashkëpunëtorët e saj, si Mark Tirta, Alfred Uçi, Ramazan H. Bogdani dhe Spiro Shkurti, si dhe Andromaqi Gjergji, e bënë më të madhe të punën e rëndësishme për të botuar artikuj mbi subjektet në të cilën ata ishin të specializuar. Përveç artikujve në revistë, disa prej veprave të tyre të rëndësishme në libra u publikuan.

Studimi në Institutin ende vazhdon, por shumica e punës është bërë në vitet ’60, ’70 dhe ’80, grumbullimin dhe regjistrimin e objekteve, muzikë, këngë, kërcime, ritualet me të gjitha mënyrat të mundshme të asaj periudhe, shkrimet muzikore, fotografitë, tingujt e regjistruar dhe vallet në film.

Pjesë e këtij koleksioni të veçantë të materialit ishte mbledhur gjatë “ekspeditave” në fshat, por edhe në Festivalin e Gjirokastrës, e cila është organizuar nga Ministria e Kulturës, Sporteve, Turizmit dhe Rinisë.

Në vitin 1994, Qendra Kombëtare e Veprimtarive Folklorike, Qendra Kombëtare për Folklor Jomaterial, u themelua. Instituti është nën mbikëqyrjen e Ministrisë dhe përgjegjës për të gjitha festivalet, duke përfshirë Festivalin Kombëtar Folklorik të Gjirokastrës, gara më tej.

Që nga viti 2005, një revistë botohet nga QKVF: “Gjurmë të Shpirtit Shqiptar” (Gjurmë të Shpirtit Shqiptar, përkthim i lirë). Revista përmban artikuj të shkurtër në folkloristë, etnologë, këngëtarë, valltarë, muzikantë, raportet e festivaleve etj.

QKVF gjithashtu ka hapur kohët e fundit një website, i cili tregon axhendën e festivaleve, fotot dhe videot dhe artikuj.

Në të gjitha studimet për dhe ruajtjen e folklorit të themeluar gjatë periudhës së nacional-socialiste ende vazhdon dhe është e organizuar mirë.

Ju mund të lexoni edhe...

Pin It on Pinterest